มรดกโลกของไทย ชวนไปท่องเที่ยวพร้อมเรียนรู้ประวัติศาสตร์นอกห้องเรียน จากแหล่งมรดกโลกของไทยล่าสุดกัน สถานที่ท่องเที่ยว ในไทยมีหลากหลายประเภท ทั้งทางธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและประเพณี รวมถึงวิถีชีวิตต่าง ๆ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้สามารถบอกเล่าเรื่องราวตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันให้ได้เรียนรู้เป็นอย่างดี ซึ่งบางแห่งยังได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกโลก ถือเป็นสมบัติอันทรงคุณค่าของชาติที่ไม่ควรพลาดไปเยือนสักครั้ง ลองไปดูกันว่า มรดกโลกของไทย มีที่ไหนบ้าง แหล่งมรดกโลก (World Heritage Site) คือ พื้นที่หรือจุดหลัก (Landmark) ที่ได้รับคัดเลือกจากองค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเนสโก (UNESCO) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์และเชิดชูสมบัติอันล้ำค่าของโลกไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาวัฒนธรรมและความเป็นมาของประวัติศาสตร์ผ่านโบราณสถานและสถานที่สำคัญเหล่านี้ เพราะมีลักษณะสำคัญทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ หรือด้านอื่น ๆ และได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายตามสนธิสัญญา สถานที่เหล่านี้ถือว่าสำคัญต่อประโยชน์โดยรวมของมนุษยชาติ แบ่งเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม มรดกโลกทางธรรมชาติ และแบบผสมทั้งสองประเภท ในส่วนแหล่งมรดกโลกของประเทศไทยนั้น มีสถานที่ที่ได้ขึ้นทะเบียนทั้งสิ้น 8 แห่ง ประกอบด้วยแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม 5 แห่ง และทางธรรมชาติอีก 3 แห่ง ดังนี้ ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ณ กรุงคาร์เธจ ประเทศตูนิเซีย ครอบคุลมพื้นที่ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ 3 แห่ง ได้แก่ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย จังหวัดสุโทัย อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ณ เมืองคาร์เธจ ประเทศตูนิเซีย ซึ่งจะอยู่ภายในเกาะเมืองอยุธยา เขตเทศบาลเมืองพระนครศรีอยุธยา พื้นที่ประกอบด้วยโบราณสถานสำคัญ เช่น พระราชวังโบราณ วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดมหาธาตุ, วิหารพระมงคลบพิตร วัดราชบูรณะ วัดมหาธาตุ วัดโลกยสุธา และวัดธรรมิกราช เป็นต้น รวมถึงโบราณสถานประเภทวัด ถนน คูคลอง และย่านโบราณ ทั้งที่ดำเนินงานทางโบราณคดีและยังไม่ได้ดำเนินงาน ได้รับการขึ้นทะเบียนให้เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม โดยองค์การยูเนสโก เมื่อปี พ.ศ. 2535 ณ เมืองซานตาเฟ รัฐนิวเม็กซิโก สหรัฐอเมริกา ตั้งอยู่ที่บ้านเชียง ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ที่นี่เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่สำคัญในแถบเอเชียอาคเนย์ ที่นี่ทำให้รับรู้ถึงการดำรงชีวิตในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ย้อนหลังไปกว่า 4,300 ปี ร่องรอยของมนุษย์ในประเทศไทยสมัยดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงวัฒนธรรมที่มีพัฒนาการแล้วในหลาย ๆ ด้าน โดยเฉพาะด้านความรู้ความสามารถหรือภูมิปัญญา อันเป็นเครื่องมือสำหรับช่วยให้ผู้คนเหล่านั้นสามารถดำรงชีวิตและสร้างสังคมวัฒนธรรมของมนุษย์ได้สืบเนื่องต่อกันมาเป็นระยะเวลายาวนาน วัฒนธรรมบ้านเชียง ได้ครอบคลุมถึงแหล่งโบราณคดีในภาคตะวันออกเฉียงเหนืออีกกว่าร้อยแห่ง เป็นบริเวณพื้นที่ที่มีมนุษย์อยู่อาศัยหนาแน่นมาตั้งแต่หลายพันปีแล้ว ด้วยเหตุนี้องค์การยูเนสโกของสหประชาชาติจึงได้ยอมรับขึ้นบัญชีแหล่งวัฒนธรรมบ้านเชียงไว้เป็นแห่งหนึ่งในบรรดามรดกโลก ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม เมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2566 ณ กรุงริยาด ราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย โดยเป็นแหล่งมรดกโลกแบบ Serial Nomination นับเอาพื้นที่ที่เป็น 3 องค์ประกอบอันทรงคุณค่าและมีความเชื่อมโยงกันทั้งในด้านธรรมชาติและวัฒนธรรม ได้แก่ เมืองโบราณศรีเทพ โบราณสถานเขาคลังนอก และเขาถมอรัตน์ ซึ่งตั้งอยู่ที่ตำบลศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ ในบริเวณเขตที่สูงภาคกลาง อันเป็นจุดเชื่อมโยงเครือข่ายของการแลกเปลี่ยนสินค้า เส้นทางการค้า และวัฒนธรรมระหว่างพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มีความสำคัญมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ต่อเนื่องจนถึงวัฒนธรรมเขมรโบราณ (พุทธศตวรรษที่ 8-18) ที่นี่เป็นแหล่งอารยธรรมสมัยทวารวดีที่ดีที่สุดของเมืองไทย โดยภายในยังคงไว้ซึ่งซากปรักหักพังและสิ่งปลูกสร้างของเมืองโบราณที่ยังคงสมบูรณ์ให้คนรุ่นหลังได้เข้ามาศึกษาและเยี่ยมชม ซึ่งจะแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ เมืองในและเมืองนอก และมีกำแพงเมืองล้อมรอบ พื้นที่กว่า 2,800 กว่าไร่ นอกจากนี้ยังมีการขุดค้นพบโครงกระดูกมนุษย์ที่มีอายุกว่า 1,000 ปี ภายในบริเวณเมืองศรีเทพด้วย ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 ณ กรุงนิวเดลี สาธารณรัฐอินเดีย ในชื่อ “ภูพระบาท ประจักษ์พยานแห่งวัฒนธรรมสีมา สมัยทวารวดี” โดยอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทได้รับการประกาศให้เป็นมรดกโลก ภายใต้คุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล ได้แก่ การรักษาความเป็นของแท้และดั้งเดิมของแหล่งวัฒนธรรมสีมาหิน สมัยทวารวดี และเป็นการสืบทอดของวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่องมากว่า 400 ปี โดยเชื่อมโยงเข้ากับประเพณีของวัดฝ่ายอรัญวาสี อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท ตั้งอยู่บนภูเขาที่ชื่อว่า ภูพระบาท ในเขตพื้นที่เมืองพาน อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี จากการสำรวจทางโบราณคดีพบว่าปรากฏร่องรอยกิจกรรมของมนุษย์มาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์กำหนดอายุได้ราว 2,500-3,000 ปี มาแล้ว นอกจากนี้ยังพบการดัดแปลงเพิงหินธรรมชาติให้กลายเป็นศาสนสถานของผู้คนในวัฒนธรรมทวารวดี วัฒนธรรมเขมร วัฒนธรรมล้านช้าง และรัตนโกสินทร์ ตามลำดับ ซึ่งร่อยรอยหลักฐานทางโบราณคดีเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางสังคมของมนุษย์ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยได้เป็นอย่างดี ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ในปี พ.ศ. 2534 ณ เมืองคาร์เธจ ประเทศตูนิเซีย เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง มีอาณาเขตทอดยาวอยู่บนแนวเทือกเขาถนนธงชัยเชื่อมต่อกับตอนเหนือของเทือกเขาตะนาวศรี ครอบคลุมในพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดอุทัยธานี กาญจนบุรี และตาก นับเป็นสถานที่ธรรมชาติแห่งแรกของประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ได้เป็นมรดกโลก ประกอบไปด้วยผืนป่าอนุรักษ์ 3 แห่ง ได้แก่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ทั้งนี้ ผ่านเกณฑ์ในการพิจารณาให้เป็นมรดกโลก 3 ข้อ คือ เป็นแหล่งที่เกิดปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มีความโดดเด่นเห็นได้ชัด หรือเป็นพื้นที่ที่มีความงามตามธรรมชาติหาพื้นที่อื่นเปรียบเทียบไม่ได้, เป็นตัวอย่างที่มีความโดดเด่นสะท้อนถึงกระบวนการนิเวศวิทยาและชีววิทยา ซึ่งก่อให้เกิดและมีพัฒนาการของระบบนิเวศทางบก หรือระบบนิเวศน้ำจืด หรือระบบนิเวศชายฝั่งและทางทะเล และสังคมสัตว์ และเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยที่มีความสำคัญสูงสุดสำหรับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในถิ่นกำเนิด ซึ่งรวมไปถึงถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดพรรณพืช และ/หรือชนิดพันธุ์สัตว์ ที่มีคุณค่าโดดเด่นเชิงวิทยาศาสตร์ หรือเชิงอนุรักษ์ระดับโลก ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ในปี พ.ศ. 2548 ณ กรุงเดอร์บัน สาธารณรัฐแอฟริกาใต้ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของจังหวัดสระบุรี นครนายก นครราชสีมา ปราจีนบุรี สระแก้ว และบุรีรัมย์ ประกอบไปด้วยพื้นที่คุ้มครอง (Protected Areas) หรือพื้นที่อนุรักษ์สภาพธรรมชาติ จำนวน 5 แห่ง ได้แก่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติทับลาน อุทยานแห่งชาติปางสีดา อุทยานแห่งชาติตาพระยา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ ซึ่งมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงตั้งแต่ป่าดงดิบ ป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ และทุ่งหญ้า อีกทั้งยังเป็นแหล่งกักเก็บน้ำและเป็นต้นน้ำลำธารที่สำคัญ ตลอดจนเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดพรรณพืชและสัตว์ป่ามากมายนานาชนิด ทั้งนี้ ผ่านเกณฑ์ในการพิจารณาให้เป็นมรดกโลก คือ เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยที่มีความสำคัญสูงสุดสำหรับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในถิ่นกำเนิด ซึ่งรวมไปถึงถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดพรรณพืช และ/หรือชนิดพันธุ์สัตว์ ที่มีคุณค่าโดดเด่นเชิงวิทยาศาสตร์ หรือเชิงอนุรักษ์ระดับโลก ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2564 กลุ่มป่าที่ตั้งอยู่บนเทือกเขาตะนาวศรี (Tenasserim Range) ซึ่งทอดตัวตามแนวชายแดนไทย-พม่า ประกอบด้วยพื้นที่ป่า 4 แห่ง ได้แก่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่น้ำภาชี อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อุทยานแห่งชาติกุยบุรี ด้วยพื้นที่ของกลุ่มป่าแก่งกระจานมีอาณาเขตกว้างใหญ่ นั่นจึงเป็นจุดเด่นตรงที่ความหลากหลายทางธรรมชาติ ประกอบด้วยแหล่งต้นน้ำสำคัญอย่างแม่น้ำเพชรบุรี แม่น้ำปราณบุรี และแม่น้ำภาชี ตลอดจนยังเป็นพื้นที่เชื่อมถึงกันของระบบนิเวศจากภูมิภาคต่าง ๆ ทำให้พื้นที่กลุ่มป่าแก่งกระจานเป็นแหล่งรวมระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญต่าง ๆ ไว้ โดยกลุ่มป่าแก่งกระจานประกอบด้วยถิ่นที่อยู่อาศัยที่มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการอนุรักษ์ในถิ่นของความหลากหลายทางชีวภาพ จำนวน 549 ชนิด แบ่งเป็นสัตว์ป่าที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ จำนวน 23 ชนิด สัตว์ป่าที่อยู่ในขั้นวิกฤตต่อการสูญพันธุ์ จำนวน 4 ชนิด และสัตว์ป่าที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม จำนวน 25 ชนิด และนี่คือ 8 มรดกโลกในไทย ณ ปัจจุบัน เอาเป็นว่าหากมีโอกาสก็อย่าลืมไปสัมผัสกับสถานที่ท่องเที่ยวต่าง ๆ เหล่านี้กันดูนะ +++ สัมผัสเสน่ห์ 5 แหล่งมรดกโลกของไทย สมบัติอันทรงคุณค่า +++ ทำความรู้จัก Ushguli จอร์เจีย ชุมชนมรดกโลก สวรรค์บนดินแห่งคอเคซัส +++ ฮอยอัน ประเทศเวียดนาม เมืองมรดกโลกที่คุณต้องหลงรัก +++ ฟ่านจิ้งซาน มรดกโลกทางธรรมชาติของจีน ควรไปเช็กอินสักครั้งในชีวิต +++ เกอเรเม นครโบราณกลางป่าหิน เมืองศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกสาป ณ ตุรกี +++ Dubrovnik เมืองมรดกโลกแห่งโครเอเชีย ที่ถูกใช้ถ่ายทำ Game of Thrones ขอบคุณข้อมูลจาก : whc.unesco.org, whc.unesco.org, bic.moe.go.th, naturalworldheritage.dnp.go.th, finearts.go.th, tatcontactcenter.com, thai.tourismthailand.org, worldheritagesite.onep.go.th, worldheritagesite.onep.go.th, thungyaiwest.com